Լևոն Անդրանիկի Ճաղարյան. բարձրակարգ վիրաբույժ

Մարդ, ահա' թե ինչն է ինձ հետաքրքրում:

Մարդկային դեմքը բնության բարձրագույն ստեղծագործությունն է,

և այն ինձ համար անսպառ աղբյուր է:

Ամադեո Մոդիլյանի

Նկարելը հաճույք է. մեծ հաճույք։ Ես սիրում եմ «ձեռքի գործը». ըստ էության վիրաբուժությունը ինչ է, եթե ոչ հենց ձեռքի գործ. հունարենից թարգմանաբար` խեռո - ձեռք, վիրաբուժություն (хирургия - ձեռքի գործ)։ հաճախ ցանկություն ես ունենում ստեղծագործելու և զգում ես, որ իրականում ինչ-որ բան ստացվում է։ իհարկե, առաջին փորձից կարող է չստացվել, երկրորդի արդյունքը` լինել ոչ այնքան բավարար, այսուհանդերձ, հենց ինքնին ստեղծագործական ընթացքը հոգեպարար է, իսկ վերջնական արդյունքը` ոգևորիչ։

- Ե՞րբ եք սկսել նկարել։

- Մանկուց սիրել եմ նկարել։ Դպրոցում պաստառները ես էի նկարում և ձևավորում։ Բուհում նույնպես շարունակում էի նկարել. նկարում էի անատոմիա` անոթավորում, ոսկրաբանություն, մկանաբանություն։ Նկարում էի նաև պաթանատոմիա, որն ավելի մանրակրկիտ աշխատանք էր պահանջում։ Բուհում իմ նկարածները հավանում էին, և ավարտելուց հետո դասախոսը տետրերս վեցրրեց, որովհետև ամեն ինչ շատ հստակ էի պատկերել։

- Ու՞մ դիմանկարն եք առաջինը պատկերել։

- Բժշկական ինստիտուտում ուսանելու վերջին տարում` 1963 թվականին, առաջինը նկարեցի Շուշան տատիս։ Հիշում եմ, մի քանի օր տանջվեցի, մինչև վերջացրի, հետո հորս ցույց տվեցի (իհարկե նրան չեմ հասնի, այդ ամենը նա մի գծով կնկարեր), ասաց. «լավ է»։ Այդ տարիներին նկարելուց բացի զբաղվում էի նաև մոդեռն ջազով, ավիամոդելով, այսինքն` ամեն ինչով էլ զբաղվել եմ և, հնարավորինս, խոր ու լրջորեն։ Հիմա ինձ մոտ նկարելու փուլն է, որը կարծես մոլուցք լինի։

- Ձեզ համար նկարելը ևս զբաղմու՞նք է, թե՞...

- Համոզվեցի, որ նկարչության ոլորտում ինչ-որ բան ստացվում է։ Պահ կար, երբ նույնիսկ ուզում էի նկարչական դպրոց ընդունվել և մասնագիտական կրթություն ստանալ։ Թեպետ նկարելու շնորհը հորիցս եմ ժառանգել, որն անցել է հաջորդաբար նաև տղայիս ու մեծ թոռնիկիս։

- Անընդմեջ եք նկարե՞լ։

- 1963 թվականից հետո դիմանկար չէի արել։ Այս ամառ Բուլղարիայում էի հանգստանում։ Նախկինում ուշադրություն չէի դարձնում այն նկարիչներին, ովքեր փողոցում, ծովափում նկարում էին գումար աշխատելու նպատակով։ Այս անգամ այդ երևույթներն ինձ հետաքրքրեցին. մոտեցա, խոսեցի, ինձ դուր եկավ նրանց նկարելաձևը և նկարելու ցանկությունս կրկին արթնացավ։ Վերադառնալուն պես սկսեցի նկարել, օրական մի քանի դիմանկար։ Հետո, վերջերս, ինձ օգնեց Ռուդոլֆ Խաչատրյանի գիրքը։ Լավ գծանկարիչ, հոյակապ պատկերանկարիչ է, որի նմանը, ինձ թվում է, չկա։

- Մոդիլյանին հաճախ դիմանկարներում կոպերը իջեցրած էր նկարում։ Հայտնի է, որ աչքերն են բացահայտում մարդու հոգին։ Հետաքրքիր է Ձեր վերաբերմունքը։

- Աչքերը ճիշտ նկարելը, անշուշտ, շատ կարևոր է, որովհետև սրանում է դիմանկարի գաղտնիքը։ Մի նկար ունեմ, որտեղ ընկերս է պատկերված։ Կարծես թե ստացվել է` դեմքը, մազերը, կնճիռները, բայց մի բան այն չէ. աչքերն «ուրիշ են»։

- Կա՞ն արդյոք նմանություններ բժշկության և նկարչության միջև։

- Իհարկե կան. բժշկությունը միայն գրքով չի սահմանափակվում։ Յուրաքանչյուր վիրահատությանը նույն կերպով չես վերաբերվի. Տարբեր նրբություններ կան, այդ իսկ պատճառով էլ` տարբեր մոտեցումներ (ամեն դեպքի ժամանակ պետք է մի քիչ քոնը դնես)։ Ես սիրում եմ ուրգենտ վիրահատություններ, այսինքն` շտապ դեպքեր, երբ չգիտես` ինչ է կատարվում և պետք է տեղում կողմնորոշվես, հետևաբար, անհրաժեշտ է ստեղծագործական մոտեցում։ Եվ, ընդհանրապես, թե՛ բժշկության, թե՛ նկարչության մեջ կրկնություն հնարավոր չէ։ Հենց այնպես կատարել չի կարելի։

- Վստահ եմ, որ Ձեր հումորի մեծ զգացումը օգնում է բժշկության մեջ, իսկ ստեղծագործելու՞ ընթացքում։

- Միանշանակորեն օգնում է, որովհետև, երբ նկարում եմ և այլանդակ բան է ստացվում` չեմ ամաչում։ Մատիտին մի քիչ հումոր եմ խառնում ու նկարում։

- Ձեր վերաբերմունքը ծաղրանկարների հանդեպ։

- Չեմ փորձել։ Ինձ թվում է` դա ավելի բարդ է, քան դիմանկարը, կամ պարզապես աշխատանքն է ուրիշ։ Պետք է մարդու բնույթը զգալ, նրանից վերցնել հիմնական դիմագիծն ու մի գծով ստեղծել։ Ծաղրանկարը դա է, միայն մի քիչ նման լինի։

- Հիմնականում ու՞մ եք սիրում նկարել։

- Հիմնականում ում պատահի։ Եթե ավելի լրջորեն, բնականաբար, առաջին հերթին հարազատներիս, բարեկամներիս, ընկերներիս։ Նկարում եմ նաև նրանց, ում անձնապես չեմ էլ ճանաչում։ Ամսագիրը թերթում եմ ու նկարը դուր է գալիս, պահն էլ տրամադրում է և սկսում եմ ստեղծագործել։

- Ինքնադիմանկար երբևէ ստեղծե՞լ եք։

- Այո, տարբեր տարիքի իմ լուսանկարներից եմ նկարել, բայց ամենահաջողվածը 10-րդ դասարանի տարիքում ինձ պատկերող դիմանկարն է։ Այն շատ նման է ստացվել, դե ում էլ խաբեմ, որ ես եմ, կհավատա (ինձ ո՞վ է հիշում այդ տարիքում)։

- Ինչո՞վ է պայմանավորված հիմնականում սևի ու սպիտակի համադրությունը։

- Ես գրաֆիկայի սիրահար եմ, նախընտրում եմ մատիտը։ Մատիտով կարող ես ամեն ինչ նկարել. բացով ու մուգով ստեղծել տրամադրություն, սովորություն։ Նկարել եմ թոռնիկներիս` մեծին ու փոքրին, փոքրը հետաքրքիր ձայներ էր արտաբերում ինձ վախեցնելու համար, և հենց այդ պահն էլ վերարտադրել եմ։ Ըստ իս, նկարը ստացվել է, չգիտեմ, ինձ դուր է գալիս։

- Ձեր աշխատասենյակում իշխում են բնության գույները, մտադիր եղե՞լ եք նկարել նաև բնապատկերներ։

- Երբեմն այնպես է եղել, որ տարբեր գույներով աշնանային բնապատկերներ եմ նկարել։ Մի երկու լավ ծաղկեփունջ էլ ունեմ, բայց դարձյալ` նկարված մատիտով։ Յուղաներկ չեմ սիրում, այսինքն, սիրում եմ այն, ինչ գիտեմ։ Ամեն դեպքում դժվար է նկարել և՛ դիմանկար, և՛ բնապատկեր։ Իսկ աբստրակտ երբեք չեմ սիրել, ես ռեալիստ եմ։ Նկարիչը ինչ տեսնում է, դա էլ պետք է նկարի, ոչ թե նայում է ծաղկին, բայց նկարում երեք ցախավել ու հայտարարում, թե «ես այսպես եմ հասկանում»։ Ասում են, եթե նկարիչը տերև առ տերև նկարում է, նա իրականությունը լուսանկարում է, բայց պետք է կարողանալ կտավի վրա այդ «իրականությունը հստակ լուսանկարել»։

- Կարո՞ղ եք մտաբերել զավեշտալի մի դեպք` կապված նկարչության հետ։

- Տարիներ առաջ, երբ օդաչու ընկերս դեռ աշխատում էր (Հայաստան բերված բոլոր նոր ինքնաթիռներն առաջինը նա էր փորձարկում), պոչուկը այնպես էր վնասել, որ չէր կարողանում անգամ նստել։ Բերեցին հիվանդանոց` վիրահատեցի։ Յուրաքանչյուր վիրակապություն, որ սովորաբար տևում է 1-2 րոպե, նրա դեպքում հասնում էր 15-20 րոպեի։ Մի օր էլ համբերությունը հատած հարցրեց. «Այդ ի՞նչ ես անում, որ այդքան երկար է ձգվում»։ Հայելին տվեցի, որ հիանա «ձեռքիս շնորքով»։ Ներկայումս յոդով չեն մշակում, իսկ այդ տարիներին մշակման միջոցը դա էր։ Ես էլ, նրա մասնագիտությանը համապատասխան, յոդով նկարում էի ինքնաթիռներ, ուղղաթիռներ, օդապարիկներ։ Իհարկե, համոզված չեմ, մինչ օրս նկարներս պահպանվել են, թե ոչ...

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ